نبات در رتبه برتر از جماد است . و يك قسم ديگر را مىبينيم كه آنها را حركات گوناگون است و حسّ آنها به مراتب شديدتر و قويتر از حسّ نباتات است و افعال جور واجور از آنها بروز مىكند و همه از ارادهء آنها است كه انواع حيوانات برّى و بحرىاند . و چون اين قسم را با نبات مقايسه كنيم مىبينيم كه هر دو در وجود داشتن و جسم بودن و در لوازم جسم شريكند و نيز نبات را رشد و نموّ است يعنى داراى قوّه‌اى است كه بدان قوّه غذا مىگيرد و مىبالد و اين قوّه را در اين قسم كه حيوان است نيز مىيابيم تا اندك اندك به جايى مىرسيم كه مىبينيم حيوان واجد كمالاتى است كه نبات فاقد آنها است كه همان حركات ارادى و افعال گوناگون است كه ناچار شعور و قوّه و بينش بيشتر و قويتر موجب آنگونه امور مختلف است ، پس آثار وجودى و حياتى حيوان بيشتر از نبات است ؛ پس حيوان در رتبهء برتر از نبات است . و يك قسم ديگر را مىبينيم كه تمام آثار وجودى حيوان را دارا است با اضافهء اين معنى و حقيقت كه موجودى است داراى رشد و نموّ و حس و حركت ارادى و ديگر قواى حيوانى ، ولى افعالى از او صادر مىشود كه از هيچ حيوانى ساخته نيست . و مىبينيم كه همهء حيوانات و نباتات و جمادات مسخّر اويند و او بر همه حاكم و غالب و اين موجود عجيب انسان است . پس ناچار قواى حياتى و وجودى او بيشتر از حيوانات است ، پس انسان در رتبهء والاتر از حيوان است . و باز اگر در افراد اين نوع ، فحص و كاوش كنيم مىبينيم كه آثار وجودى دانا به مراتب بيش از نادان است و همهء اكتشافات و اختراعات و . . . از دانشمند است نه از نادان ، و انسان نادان ، محكوم دانا و تابع او است و در حقيقت دانش است كه محور جميع محاسن است . پس انسان دانا ، اشرف از انسان نادان و حيوان و نبات و جماد است . پس در حقيقت ، علم ، موجود اشرف ، و در رتبه ، فزون‌تر از همه است تا زمان بحث در گوهر علم فرا رسد كه ببينيم چگونه گوهرى است .